Końcówka 2025 roku przynosi audytowi wewnętrznemu więcej pytań niż gotowych odpowiedzi. Na świecie obowiązują już nowe globalne standardy audytu wewnętrznego, natomiast w polskim sektorze finansów publicznych nadal funkcjonujemy w dotychczasowym porządku prawnym. To zestawienie pokazuje, że audyt znalazł się dziś w punkcie przejścia pomiędzy oczekiwaniami międzynarodowymi a krajową praktyką administracyjną.
Nowe globalne standardy audytu wewnętrznego obowiązujące od stycznia 2025 r. nie są jedynie techniczną korektą wcześniejszych regulacji. W istocie zmieniają one sposób myślenia o audycie jako funkcji w organizacji. Audyt przestaje być postrzegany wyłącznie jako narzędzie kontroli zgodności z procedurami, a coraz wyraźniej lokowany jest w obszarze zarządzania ryzykiem, jakości procesów i wsparcia decyzyjnego dla kierownictwa.
W nowych standardach mocno wybrzmiewa oczekiwanie, aby audyt wewnętrzny wnosił realną wartość do organizacji. Oznacza to odejście od schematycznych planów audytowych i sprawozdań tworzonych głównie „do akt”, na rzecz działań skoncentrowanych na problemach, które mają znaczenie dla funkcjonowania jednostki. Audyt ma wcześniej identyfikować ryzyka i słabe punkty.
Z perspektywy polskiego sektora publicznego kluczowe znaczenie ma jednak to, że audyt wewnętrzny jest tu ściśle osadzony w przepisach prawa. Jego organizacja i zakres wynikają z ustawy o finansach publicznych oraz aktów wykonawczych i wytycznych Ministra Finansów. W praktyce oznacza to, że żadne globalne standardy nie mogą zostać wprowadzone do sektora publicznego bez odpowiednich decyzji legislacyjnych i organizacyjnych.
Na koniec 2025 roku nowe globalne standardy audytu wewnętrznego nie zostały jeszcze formalnie wdrożone do polskich regulacji dotyczących sektora finansów publicznych. Nie ma także oficjalnej daty ich wejścia w życie w krajowym porządku prawnym. To nie jest jednak sytuacja wyjątkowa ani zaskakująca. Wdrożenie nowych standardów audytu nie polega bowiem na prostym zastąpieniu jednego dokumentu innym. Wymaga czasu, przygotowania i dostosowania do realiów funkcjonowania administracji publicznej.
Zmiana standardów oznacza konieczność przeglądu procedur audytowych, sposobu planowania zadań, zasad oceny jakości pracy audytora oraz relacji audytu z kierownictwem jednostki. W wielu przypadkach wymaga także zmiany podejścia do samej roli audytora, zwłaszcza w mniejszych jednostkach samorządu terytorialnego, gdzie audyt często funkcjonuje w bardzo ograniczonych warunkach organizacyjnych.
Nowe standardy kładą również większy nacisk na jakość audytu i odpowiedzialność za jego efekty. Audytor nie ma już być jedynie wykonawcą planu audytowego, ale osobą, która potrafi ocenić, czy jego praca rzeczywiście przyczynia się do poprawy funkcjonowania jednostki. Jednocześnie rośnie rola kierowników jednostek, którzy powinni traktować audyt jako element systemu zarządzania, a nie wyłącznie ustawowy obowiązek.
Końcówka 2025 roku nie jest zatem momentem formalnego wdrożenia nowych standardów audytu w polskim sektorze publicznym, lecz czasem przygotowań i porządkowania praktyki. To dobry moment, aby audytorzy zapoznali się z nowymi rozwiązaniami, a kierownictwo jednostek spojrzało na audyt nie przez pryzmat dokumentów i procedur, lecz realnych korzyści, jakie może on przynieść.
Jeżeli nowe globalne standardy mają w przyszłości poprawić jakość audytu w administracji publicznej, ich wdrażanie musi być rozsądne, stopniowe i dostosowane do polskich realiów prawnych oraz organizacyjnych. Audyt, który ma wspierać odpowiedzialne zarządzanie, potrzebuje nie tylko norm i standardów, ale także czasu, zrozumienia i partnerskiego podejścia.
